Παρασκευή 27 Μαρτίου 2009
Νυχτοκάματο
στεκόμουνα μόνος να βλέπω
τη σύριγγα σου.
σκεφτόμουν τη στιγμή που εμφιάλωνες
μέσα σου το θάνατο.
στάθηκα. έκανα την ανάγκη μου
πατώντας στα σάπια νερά.
μέσα στη βρωμιά
συλληπήθηκα την οδύνη σου.
τόσο βαρύ το πένθος.
δεν το σήκωνα.
απλά μετεώριζα το μυαλό μου
στην κεκαλυμμένη σου κρύπτη.
αντικρύζοντας τη διάλυσή σου.
όταν έφυγα
έσερνα πίσω μου την ψυχή
γδέρνοντας τα πλακάκια.
δεν άντεχα άλλο
τη μάταιη υποταγή σου.
το νυχτοκάματο του θανάτου σου.
Σημείωμα [1]
Είναι σύνηθες να βλέπουμε γύρω μας αμέτρητα βιβλία, στίχους, κείμενα, απόψεις και ανθρώπους που εκφράζονται επί παντός του επιστητού. Οι πιο σοφοί όμως όμως είναι αυτοί που υποστηρίζουν πως κολυμπάνε στον ωκεανό της απέραντης άγνοιας. Όταν ο ίδιος ο Σωκράτης με τη πασίγνωστη ρήση του - Έν οίδα, ότι ουδέν οίδα - μας τονίζει αυτή τη μεγάλη αλήθεια, είναι τουλάχιστον αστείο και αφελές να διατεινόμαστε πως γνωρίζουμε έστω και ελάχιστα. Ούτε μεγάλες έννοιες γνωρίζουμε σε βάθος, ούτε μπορούμε να τις ορίσουμε και επιπλέον, δεν είμαι διόλου πεπεισμένος, ότι μπορούμε να τις βιώσουμε στην καθημερινότητά μας - ιδιωτική και δημόσια. Η ψυχή όμως, έχει ανάγκη από ψήγματα εμπειριών, ώστε να δύναται να φέρνει σε πέρας κάθε υπόθεση του βίου στον οποίο ενυπάρχει και δρά. Έτσι λοιπόν, διψά να έρθει σε επαφή με πράγματα που θα της παράσχουν τέτοια ψήγματα. Η αρμονία και η αταραξία της, μπορεί να πραγματωθεί με την επαφή της με τη φιλοσοφία, την τέχνη και την άσκηση. Η τέχνη είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες που μπορεί να οδηγήσει σε αυτή την αρμονία και την ισορροπία, η οποία σε συνδιασμό με την καθημερινότητα θα οδηγήσει στην αυτογνωσία της ψυχής, και κατ' επέκταση του εαυτού.
Όμως ποια τέχνη, ποια φιλοσοφία, ποια άσκηση; Ποια έκφανση τους πληρώνει τα κενά της ψυχής; Αντικειμενικότητα; Υποκειμενικότητα; Μήπως και τα δύο; Χμμμ, μπορεί να είναι και τα δύο, μπορεί και όχι... Το θέμα όμως, και σ' αυτή τη φάση, είναι η αποφυγή του δογματισμού. Ο δογματισμός μπορεί να καταστρέψει κάθε πρόοδο της ψυχής, μαζί με κάθε έργο που συντείνει σε αυτήν. Η συγκέντρωση του εαυτού, ή της ψυχής αν θέλετε, σε μια μοναδική συμπαγή οντότητα που κατέχει τη θέση της αυθεντίας, μόνο τύφλωση έχει να προσφέρει σε όσα μάτια διαθέτει η ανθρώπινη ύπαρξη και εθελοτυφλία στην εξέλιξη της ζωής. Επομένως και στην ποίηση σημασία έχει το κατά πόσο έχουμε ανοιχτά τα μάτια μας για να την δούμε και να τη βιώσουμε. Η ποίηση δεν είναι μόνο στίχοι σμιλεμένοι πάνω στο χαρτί. Είναι κομμάτια ψυχής φυτρωμένα στα πιο δύσβατα όρη μιας λευκής σελίδας. Γι' αυτό απαιτείται ειλικρίνεια από τον ποιητή, ώστε να αποτυπωθεί στο έργο του η ίδια του η φύση. Ένα απλό και αφελές συνταίριασμα λέξεων, δεν προσφέρει κάτι περισσότερο παρά μιαν άσκοπη περιδίνηση σε έναν θνησιγενή τυφώνα... Γι' αυτό τίθεται το ζήτημα της αληθινής ποίησης και της μίμησής της. Ένα ζήτημα αμείλικτο για όποιον ψάχνει την ουσία και ίσως αδιάφορο , για όποιον καταναλίσκεται απλά στο ξεμυάλισμα εύμολπων αφρών που στολίζουν τα κύματα. Όμως και σε αυτή την περίπτωση, όπως ισχύει γενικά στη ζωή, το ζητούμενο είναι ο καθένας από μας να ψάχνει μόνος του, να ανακαλύπτει μόνος του και να εξελίσσεται μόνος του - χωρίς καθοδηγητές, μα με συνοδοιπόρους. Αφορά στον καθένα μας χωριστά, το αν θα αρκεστεί στην επιφανειακή έκφραση και δράση ή θα προχωρήσει στην εκ βαθέων ψηλάφηση του εγώ .
Αναζητάτε, λοιπόν, την αληθινή ποίηση, την αληθινή φιλοσοφία, την αληθινή άσκηση, τον αληθινό έρωτα, την αληθινή ζωή κι ό,τι άλλο είναι πραγματικό για σας. Η ψυχή σας σίγουρα γνωρίζει...
-
Ξελασπωμένη οδύνη δίχως δόντια
Με πληγές παντού στο κορμί
και την ψυχή σου
Δεμένη με ιμάντες ελευθερία
Ευνουχισμένη μ' αλυσίδες τυραννισμένη
δίχως πόδια χέρια ή κεφάλι
Μόνο μια θάλασσα ψυχοτροπική
να πνίγεται η ύπαρξή σου
Σεντόνια κόκκινα βιασμένα
Αρρωστημένη κάρβουνο θεραπεία
Θλιμμένη πτέρυγα μουχλιασμένη
Κάθε βράδυ αυτοκτονείς
Κάθε μέρα ανασταίνεσαι
Τέτοιος φαύλος κύκλος
η αυτοδιάθεσή σου
στην ελπίδα
[Πτέρυγα]
από την ανέκδοτη συλλογή "Στα σπλάχνα του Θηρίου"
-
Μόνο τα άδεια χάδια
Μόνο τα αλλήθωρα βλέμματα
μέσα στη σάπια ηδονή σου
Μόνο το τίποτα είν' αλήθεια
όταν λες πως στα μάτια μου
κάτι βλέπεις από έρωτα
Πέμπτη 19 Μαρτίου 2009
Χόλας. Μ. Μέτζγκερ (Μετάφραση)
The Night I Saw Diamonds
I will tell you
a
story
of the night
I saw diamonds
over a field
where I expected there
to be snow.
All I ask
is for you to listen,
feel your heart beating,
close your eyes and
please, try to
see them
too.
I will tell you.
Η Νύχτα που είδα Διαμάντια
Θα σου πω
μια
ιστορία
για τη νύχτα
Που είδα διαμάντια
σε ένα χωράφι
εκεί όπου περίμενα
να είναι χιόνι.
Το μόνο που ζητώ
είναι να ακούσεις,
να αισθανθείς την καρδιά σου,
κλείσε τα μάτια σου και
σε παρακαλώ, προσπάθησε
να τα δείς
κι εσύ.
Θα σου την πω.
Through words, Observing the Labyrinth from Heaven's renaissance-appeal unfolds, revealing itself mysteriously but with refreshing honesty. It will take its reader on a journey of mind, space and time travel from the past into the future, with transporting descriptions of place and the bitter-sweetness of urban life and love paired with childlike optimism and deep sensual undertones. Through the Labyrinth, you will find a glimpse into the library of the next generation of poets."
http://www.hollacemetzger.com/
Έμιλυ Ντίκινσον (Μετάφραση)
Από τη συλλογή "Το μοναχικό λαγωνικό" (The Single Hound)
III.
Except the smaller size,
No lives are round -
These hurry to a sphere and show and end.
The larger, slower grow,
And later hang -
The summers of Hesperides are long.
III.
Εκτός απ' τις μικρότερες,
Δε βρίσκονται άλλες στρόγγυλες ζωές -
Ορμούν σε σφαίρα και προβάλλουν και τελειώνουν.
Οι μεγαλύτερες, αργότερα βλασταίνουν,
Και πιο μετά κρεμάνε -
Είναι μακρά τα καλοκαίρια των Εσπερίδων.
V.
The right to perish might be thought
An undisputed right -
Attempt it, and the universe
Upon the opposite
Will concentrate its officers:
You cannot even die,
But nature and mankind must pause
To pay you scrutiny.
V.
Το δικαίωμα του να χαθείς μπορεί να είναι
δικαίωμα που δεν αμφισβητείται,
Δοκίμασέ το, κι αντίθετα
το σύμπαν
Τους αξιωματικούς του θα μαζέψει:
Δε μπορείς καν να πεθάνεις,
Μα η φύση και ο άνθρωπος πρέπει να σταθούν
Να σ' ανταμείψουν εποπτεία.
Έμιλυ Ντίκινσον: Αμερικανίδα ποιήτρια. Γεννήθηκε το 1830 στο Άμερστ, μια μικρή πόλη κοντά σε δάσος, στην πολιτεία της Μασαχουσέτης. Πέθανε το 1886.
Σάββατο 14 Μαρτίου 2009
στους δρόμους από τους οποίους είχε περάσει/
Μάλλον η αμνησία τού' χε γίνει πια συνήθεια
όπως τα μάτια που άνοιγε κάθε πρωί/
Συνέχιζε να σαπίζει μαζί με τα συκώτια των ποιητών
μαζί με τα δάκρυα των αστέγων- με τα πλοκάμια των θηρίων
που ανέβλυζαν νύχτα μέρα - μέρα νύχτα - στη σιωπή του/
Δε θυμόταν σε ποιο δρόμο έπρεπε να στρίψει για να φτάσει στη ζωή του
Δε θυμόταν γιατί πάντα πρέπει να ξεχνάει για να' ναι ζωντανός/
Και πού να βρει το κουράγιο να αναδιπλώνεται
σε κάθε δυστύχημα - σε κάθε θάνατο - σε κάθε καταιγίδα/
Ένα φάος δεν χωράει στα χέρια - μια απώλεια μπορεί
όσο βαρειά και να' ναι πάντοτε χωράει κι άλλη - κι άλλη - κι άλλη/
Ό ήλιος πάντα ξεραίνει στη γη τη στερημένη γλώσσα
Όσα πικρά ποτά και να πιεί δεν ξεδιψάει
Τίποτε πια δεν μπορεί να ανακαλύψει τα χαμένα
Αυτά που μπορεί να ξαναβρεθούν σε κάποιο άλλο μονοπάτι
να πληγώσουν άλλα χέρια - να τρυπήσουν ξένα παπούτσια/
Να γευματίσουν άλλη χαμένη σάρκα - ας είναι
Όλα ξεχνιούνται κάποτε - Ακόμα και η αμνησία/
Τελικά όλα τα είχε ξεχάσει - τα τυπικά και τα παράτυπα
Όλα είχαν χαθεί στους δρόμους κάτω απ'τις σκιές του
Τα πάντα είχαν εφορμήσει στην ανυπαρξία/
Τελικά τίποτε δε θυμόταν
Κυριακή 22 Φεβρουαρίου 2009
Μες στο καρφί
Αγαπημένη αίσθησις μη γογγύζεις
απλά επέστρεφε
/ταγκίζοντας το αίμα στην απουσία σου/
Βλέπω μια ράγα λιπόθυμη
όταν εκτροχιάζομαι να με παρατηρεί
με οίκτο
Η επιθυμία μου γκρεμίζεται μες το κουτί της οδύνης
Γυρνώ μόνος μέσα στο άγημα
- ξαναγυρνώ -
- γυρνώ - ξαναγυρνώ -
στο άγημα των ηττημένων
Μα εσύ επέστρεφε και μη σταματάς
Μη λησμονείς να επιστρέφεις - επέστρεφε -
Εδώ οι νύχτες είν' εκρήξεις - είναι σιωπές
Τα πάντα στροβιλίζονται γύρω απόνα άγγιγμα
/άγγιγμα βαρύ περιπαικτικό/
την έλλειψη και μετά το χρώμα των χνώτων
που υποδύονται την ολοκλήρωση
Επέστρεφε συχνά και παίρνε με την νύχτα
όταν όλα μέσα μου ενταφιάζονται
όταν τα χείλη και το δέρμα ενθυμούνται
και στριφογυρίζω με πλίνθους οδύνης
μέσα στα ραγισμένα μου χέρια
Δεν ξέρεις - εδώ δε γίνεται να ξέρεις -
πως όλα εκτροχιάζονται σε οίκτο
σε σκουριασμένα μέλη δυσκίνητα
σε ποτήρια γεμάτα χλεύη
σε κενοτάφια ακανθώδους έρωτα
Επέστρεφε - η μέρα τελειώνει και πάλι -
όπως ελπίδα/ όπως μνήμη/ όπως ζωή
Τα μάτια όμως δε σφαλίζουν
Πόση επιθυμία πια αναζητώ; Πόση;
παληά όπως είναι - να ξαναπερνά στο αίμα
*Ποίημα του Κ.Π.Καβάφη (1912)
Ένδειξη*
Στο ποίημά του "Ένδειξη", ο Γάλλος ποιητής Ρενέ Σαρ ξεκινάει λέγοντας:
"Πώς να ζήσει κανείς δίχως άγνωστο μπροστά του;
Οι άνθρωποι σήμερα θέλουν το ποίημα νάναι κατ' εικόνα
της ζωής τους με τον τόσο λίγο σεβασμό, με το τόσο λίγο
διάστημα και πυρπολημένης από μισαλλοδοξία."
Ξεκινάμε με αφετηρία το άγνωστο, πορευόμαστε μιαν ολόκληρη ζωή έχοντας μπροστά μας το είδωλό του, φτάνουμε εν τέλει στο άγνωστο. Η αφετηρία μας είναι και η κατάληξή μας. Ο Αναξίμανδρος, της σχολής της Μιλήτου, θεωρεί πως όταν κάτι πεθαίνει επιστρέφει στην αρχή. Σαν αρχή νοείται μόνον το άπειρο, στο οποίο επιστρέφει κάθετι που γεννιέται και είναι πεπερασμένο. Ο Επίκουρος μας προτείνει την μη ύπαρξη εκτός της ζωής, σε μια πιο υλική προσέγγιση των πραγμάτων. Επομένως ερχόμαστε από το τίποτε και καταλήγουμε εκεί. Έχουμε, δηλαδή, μια τριπλή σχέση μεταξύ των αξόνων του τίποτε, του αγνώστου και του απείρου. Μια ταυτοτική πιθανώς σχέση, μέσω της οποίας καλούμαστε να βαδίσουμε μέσα σε αυτόν τον κόσμο. Να ξεδιαλύνουμε σε κάθε περίσταση της ζωής μας ποιός άξονας απαντά στα αγωνιώδη ερωτήματά μας, στα αδιέξοδα, στα λάθη και τις προσπάθειές μας για απόδραση. Το ποίημα, σε κάθε περίπτωση, φτάνει να αποτυπώσει όλα αυτά τα στοιχεία σε μια συμπυκνωμένη έκφραση ανάγκης, που επεκτείνεται στην ανώτερη μορφή της σε κάποιο είδος εφηρμοσμένης φιλοσοφίας.
Το σημερινό πλαίσιο της κοινωνίας και του μικρόκοσμού μας, οδηγεί τους ανθρώπους να επιδιώκουν την επαφή με ένα ποίημα κατ' εικόνα της ζωής τους, σύντομο, δίχως σεβασμό και πυρπολημένο από μισαλλοδοξία, όπως επισημαίνει μέσα απο τους στίχους του ο Σαρ. Μια κοινωνία, όπου εκλείπει το επικό στοιχείο, μιας και όλοι οι ήρωες φαίνεται να έχουν κουρνιάσει στους τάφους μιας ανυποληψίας και μιας απαξίωσης πιο αβάσταχτης κι από τον ίδιο το θάνατο, έχει σαν αποτέλεσμα την κατάρριψη του στοχασμού εν τοις πράγμασι΄ προκαλεί την έκπτωση του ποιήματος σε μιαν επέλαση αβάσταχτη στο βίο του ποιητή και μια διέλευση αδύνατη μέσω των κλειστών λεωφόρων την ανθρώπινης εγωπάθειας.
"Επειδή δεν τους είναι πια θεμιτό να ενεργούν για τα ύψι-
στα, μέσα στη μοιραία τους απασχόληση να καταστρέφο-
νται από τον όμοιό τους, επειδή ο ακινητοποιημένος πλού-
τος τους τούς στομώνει και τους αλυσσοδένει, οι άνθρωποι
σήμερα, με το εξασθενημένο ένστικτο, χάνονται ενώ διατη-
ρούνται ζωντανοί, ίσαμε τη σκόνη του ονόματός τους."
Στο πλαίσιο της επικούρειας αντίληψης, ό,τι αποσταθεροποιεί την ψυχή και την ωθεί προς την κίνηση, συνιστά ηθικό κενό και ματαιοδοξία. Η εγωκεντρική νοοτροπία που φυλακίζει τον άνθρωπο σ' ένα φαύλο κύκλο επιδίωξης της απόκτησης πλούτου, φήμης, ενός εγώ υπεριπταμένου του σώματος της ανθρωπίνης κοινωνίας, καταλήγει στη διάρρηξη του υποκειμένου με το άλλο, με τον συνάνθρωπο, με τον κόσμο. Τότε, ο άνθρωπος, έχει στην καθημερινότητά του την μοιραία απασχόληση να καταστρέφεται από τους ομοίους του' η τραγική αυτή εξέλιξη στα πράγματα εντέλλει το σώμα τούτο σε μιαν αυτοκαταστροφή αμετάκλητη. Έτσι στομώνει και αλυσσοδένει τους ανθρώπους ο ακινητοποιημένος πλούτος τους, προκαλείται η φθίση του ενστίκτου τους και η ψυχική φθορά έχει ως συνέπεια τον θάνατο εν ζωή. Ένα θάνατο πιο οδυνηρό κι από τον θάνατο της σάρκας! Η ζωή του ανθρώπου φτάνει πλέον ίσαμε τα όρια της σκόνης του ονόματός του.
"Γεννημένο από την κλήση της εκπλήρωσης και την αγωνία
της αναστολής το ποίημα, ανεβαίνοντας μες απ' το πηγάδι
του της λάσπης και των άστρων, μαρτυρία σχεδόν σιωπηλή,
ότι δεν υπάρχει μέσα του τίποτε, που δεν υπήρξε πραγμα-
τικά κι αλλού μέσα σ' αυτόν τον ανάστατο κι ερημικό
κόσμο των αντιφάσεων."
Αναδύεται, λοιπόν, μέσα από τη ματαιότητα του κόσμου το ποίημα, αγωνιώντας να εκπληρώσει και φοβούμενο μην ανασταλλεί έχοντας επίγνωση της βαρύτητας του μηνύματός του. Ποιού, άραγε, μηνύματος; Της πηγής και του προορισμού; Του τίποτε; Του αγνώστου; Του απείρου; Του τρόπου τού είναι εντός της ζωής; Όλων αυτών μαζί; Το ποίημα αντικρύζει, πάντως, τη Γη και τον Ουρανό, κι ενσταλαγμένο μέσα στο όλον που υπάρχει εξατμίζεται αναζητώντας μιαν ολοκλήρωση μέσα του, μεταφέροντας είδωλα από αυτά που φαίνονται αλλά και από αυτά που δεν φαίνονται΄ γιατί η ύπαρξή του εδράζεται μέσα σε όλα αυτά και πιθανώς να καταλήγει εκεί, όπως και η βαρύνουσα - κατά τον άνθρωπο - δική του ύπαρξη. Γιατί είν'αλήθεια πως το ποίημα μαρτυρά σιωπηλά σχεδόν ότι δεν υπάρχει μέσα του τίποτε που δεν υπήρξε, ή δεν υπάρχει ακόμη, πραγματικά κι αλλού μέσα σ'αυτόν τον ανάστατο κι ερημικό κόσμο των αντιφάσεων. Το ποίημα έρχεται από το άγνωστο, ζει με το άγνωστο μπροστά του και καταλήγει σ' αυτό.
Είναι μια ένδειξη ζωής που ταυτόχρονα ενδεικνύει το θάνατο. Μέσα στο θάνατο της ζωής και τη ζωή του θανάτου, μπορεί να μας εμπνεύσει έναν τρόπο για να ζούμε στοχεύοντας στην ηδονή και την ακινησία της ψυχής. Ελπίζοντας πως το άγνωστο που βιώνουμε και ως πηγή αλλά και ως προορισμό μπορεί να είναι το μηδέν, το άπειρο ή το άγνωστο αυτό καθαυτό, καθώς και, σε μιαν ασύλληπτη από μας τρισυπόστατη σύνθεση στο εν, όλα αυτά μαζί. Με έναν τρόπο όμως, που η ζωή μας να έχει νόημα μέσα στο μη νοούμενό της, πραγματωμένο μέσα στα "μικρά" κι "ελάσσονα" που γαληνεύουν τη θάλασσα της ψυχής μας και λούζουν τα μάτια μας με το φως του ήλιου, γεμίζοντας το κενό της!
Να είναι ο άνθρωπος, όπως λέει σε κάποιον άλλο στίχο του ο Σαρ, "κυψέλη πετώντας προς τις πηγές του ύψους, μ' όλο το μέλι της και μ'όλες τις μέλισσές της".**
* Από τη συλλογή του Ρενέ Σαρ, Το κονιορτοποιημένο ποίημα (1947)
** Ενότητα 203 από τη συλλογή του Ρενέ Σαρ, Σελίδες ύπνου (1946)
Ο Ρενέ Σαρ είναι Γάλλος ποιητής, γεννημένος στην Isl-Sur-Sorgue (14/6/1907 - 19/2/1988)
Παρασκευή 23 Ιανουαρίου 2009
- - - - - - - - - - - - - - - - - - -
όταν ανασαίνω/ όταν πνίγομαι
Όλες οι θάλασσες γύρω που θάλπουν
Θλίμματα-σταγόνες ουρανού και αβύσσου
/να σπαράζουν στις σκόνες/
τα τεντωμένα μου χέρια
-δεν υπάρχουμε όταν είμαστε ελεύθεροι-
-πόσο πεθαίνουμε σε κάθε μας σκλαβιά-
Υποταγές στα θλίμματα στα ποιήματα
/έχουμε γεμάτα τα άδεια μας χέρια/
Όταν μιλώ κομμάτια
-όπως τα χέρια και τα λόγια-
Είπαμε δεν υπάρχουμε-μη το πιέζεις
Στις λόχμες του πνεύμονα
που εκλιπαρεί για οξυγόνο
-πες μου πόσο και αν με αντέχεις-
-εγώ δεν ξέρω πια-
Στα θλίμματα είμαι
/Το Θηρίο δε μ΄αφήνει/ ευτροφικό πλέον
δεν μπορεί να κρυφτεί
Και απο πού; Από ποια στυγνά μάτια;
Δεν ξέρω πια
Είπαμε όταν σας μιλω - στα θλίμματα είμαι
Θλίμματα είμαι
Θλίμματα περνούνε έξω
Σαν πόδια-σα σκιές- σαν ερπύστριες
-Τα μανιτάρια που γεννιούνται εντός
κάθε φορά που εξαπατώμαστε/
είναι σα κύτταρα στη σάρκα
ευγενή σε διαίρεση αναπνέοντα
Η φυγή ποτέ δεν ήταν λύση- απλά μια τελετή για την επόμενη ήττα
Συνάντηση
Μου έγνεψε καταφατικά να μπω
κάτω από το βαρύ του παλτό
και ν' αρχίσω να μετράω τις ποινές μου
Αυτές που θα' ρθούν όταν ο ήλιος ορίσει
και θα τρυπάνε αργά τα σωθικά μου
Τόσο πιο βαθειά στη σάρκα
Τόσο πιο βαθειά στα παλιά μου μάτια
Θα' ναι ντυμένες στα πιο κόκκινα χρώματα
να εφελκύουν το βλέμμα
να τραντάζουν τα μέλη
να εισχωρούν αργά κάτω απ' το δέρμα
και να ιδρώνουν με πτώσεις
τα λεκιασμένα μου μανίκια
Είναι σα να συνάντησα το διάβολο απόψε
Σα να ήπιαμε μαζί τις τελευταίες σταγόνες
απ' το ποτό μου - το πιο βαρύ που είχα-
Χάνοντας τις ώρες απ' το ρολόι
Χάνοντας τις μέρες από το χρόνο
Σε μια γιορτή σιωπηλή όντες
ν' αφομοιώνουμε τις μοίρες
προτού να γεμίσουν τα ποτήρια μας
Σα να συναντήσαμε το διάβολο σου λέω
Σου φωνάζω - δε μ' ακούς;
Πέμπτη 22 Ιανουαρίου 2009
Κορμί
Μπροστά στην τσιμεντένια θάλασσα
Ανέφικτο
Νόσημα αφροδισιακό μου
με ποιού γιατροσοφιού τη δύναμη
να σε απελάσω
Φθόνος για μια μέρα
Κι η νύχτα να επαναφέρει
στο δεμένο κορμί
Εντατική
Μέλη από σκουπίδια τεντωμένα
μπροστά στη θάλασσα φωνάζουν
διεγείροντάς σε
Έξη φοβερή
Η ζωή τραντάζεται ακροφύσιο
να ηδονίζει το βελούδινό σου σώμα
Πτώμα παντού μπροστά
Λυμένο κορμί
λίγη μονάχα σου πνοή δίψασα
στη θάλασσα την τσιμεντένια
Ασήμαντο
Και πάλι ξεραίνομαι ξανά
στη φυλακή σου
Δεμένο κορμί
Τρίτη 20 Ιανουαρίου 2009
Ο Καβάφης για τη γλώσσα
O καθηγητής Bλάκη περί της Nεοελληνικής
Oι ξένοι παραγνωρίζουσι την γλώσσαν μας μεγάλως. Tην χωρίζουσιν, ούτως ειπείν, από την αρχαίαν Eλληνικήν. Aρνούνται ή αγνοούσι την παράδοσιν της ενότητός της. Δεν παραδέχονται την προφοράν μας.
Eίναι όθεν ευχάριστον, διαπρεπής ξένος φιλόλογος ως ο καθηγητής Bλάκη, ανήρ ευρωπαϊκής φήμης, να λαμβάνη εν χερσί την υπεράσπισιν της γλώσσης μας, και να δεικνύη αυτήν εις τους ξένους ως αληθώς έχει και όχι ως την φαντάζονται.
H προσωπικότης του Iωάννου Στιούαρτ Bλάκη, του περιφανούς Σκώτου φιλολόγου, είναι τόσον γνωστή, ώστε δεν είναι ανάγκη διά μακρών να τον συστήσω εις τον αναγνώστην. Eγεννήθη εν Γλασκώβη της Σκωτίας και νεόθεν έδειξε μεγαλοφυΐαν περί τα φιλολογικά. Διέτριψεν εν πολλαίς ηπειρωτικαίς χώραις. Eις Eλλάδα ήλθε το 1853. Eξέμαθε κατά βάθος την νεοελληνικήν και συνέγραψε περί αυτής. Eίναι είς των κρατίστων ελληνιστών της συγχρόνου Aγγλίας. Tω 1852 διωρίσθη καθηγητής της ελληνικής εν τω Πανεπιστημίω του Eδιμβούργου. Eξέδωκε πολλά συγγράμματα περί της αρχαίας ελληνικής γλώσσης. Περί των άλλων του σπουδαιοτάτων έργων (οία η μετάφρασις του Φάουστ, αι περί ανατροφής πραγματείαι του) δεν θέλω γράψη, όντων εκτός του προκειμένου.
Λαβών αφορμήν εκ της μεταφράσεως του Aμλέτου υπό του λογίου Kερκυραίου κ. Πολυλά, ο καθηγητής Bλάκη εδημοσίευσε κατ’ αυτάς εν τω αγγλικώ περιοδικώ O 19ος Aιών άρθρον περί της μεταφράσεως ταύτης και της νεοελληνικής γλώσσης. Eκ των παρατηρήσεών του επί της γλώσσης μας θα παραθέσω ολίγας ενταύθα.
Kατά τον κ. Bλάκη ο Eλληνισμός ουδέποτε υπέστη τας ισχυράς εκείνας ξενικάς επιρροάς αίτινες σχηματίζουσι νέας γλώσσας. Oι τέσσαρες αιώνες ους το ελληνικόν έθνος διετέλεσεν υπό ξενικόν ζυγόν ήτο μικρόν διάστημα χρόνου διά τον σχηματισμόν μιας γλώσσης. H Nορμαννική κατάκτησις της Aγγλίας έλαβεν οκτώ αιώνας διά να μορφώση την μεταγενεστέραν αγγλικήν γλώσσαν. Oι δε Nορμαννοί με όλας τας καταπιέσεις των «έφεραν μετ’ αυτών στοιχεία κοινωνικής υπεροχής άτινα… επί τέλους αντεκατέστησαν την εγχώριον Σαξωνικήν διάλεκτον του αγγλικού λαού διά νέας γλώσσης… Eν Eλλάδι εγένετο το εναντίον. Yπό την έποψιν αναπτύξεως ή πολιτισμού η εν Kωνσταντινουπόλει Tουρκική κυβέρνησις ουδέν στοιχείον είχε κοινωνικής υπεροχής δυνάμενον να αντιπράξη προς το μίσος όπερ φυσικώς εμπνέει ξένη διοίκησις και εξ άλλου η ταυτότης θρησκευτικού φρονήματος ήτις, υπό την δικαιοδοσίαν της Pώμης, συνέτεινεν εις την μίξιν του Σαξωνικού και Nορμαννικού στοιχείου εν Aγγλία, έλλειπεν ολοτελώς εν Eλλάδι. Aπέχθεια ζωηροτάτη, έμφυτος είς τε τον Mωαμεθανισμόν και τον Xριστιανισμόν, κατέστησεν αδύνατον την συγχώνευσιν μεταξύ κατακτητών και κατακτηθέντων». Περί της Eνετικής κυριαρχίας επί διαφόρων ελληνικών χωρών ο κ. Bλάκη λέγει ότι ήτο «παρά πολύ μερική, και παρά πολύ μακρυνή» ώστε να δυνηθή να επενεργήση επί της γλώσσης.
O καθηγητής μετά ταύτα λαμβάνει έν χωρίον μεταγενεστέρου ελλ. συγγράμματος και εξετάζει αυτό. Tο χωρίον είναι από μετάφρασιν της Xαλιμάς εκδοθείσαν εν Eνετία τω 1792. Tο είδος της γλώσσης έχει ως εξής. «Eυρίσκετο εις τα μέρη της Περσίας ένας πλούσιος πραγματευτής… Kαι είχε τούτο το προτέρημα να καταλαμβάνη ταις γλώσσαις και την ομιλίαν των ζώων. Mίαν ημέραν περιδιαβάζωντας… Ήσαν δεμένα εις ένα παχνί ένας γάιδαρος και ένα βόιδι κτλ. κτλ.»
«Aς διατρέξωμεν τας γραμμάς ταύτας», λέγει ο κ. Bλάκη, «και ας παρατηρήσωμεν κατά πόσον η δημώδης αύτη ελληνική της 18ης εκατονταετηρίδος διαφέρει από την Aττικήν του Ξενοφώντος· διότι αναμφιβόλως είναι ελληνική κατά πάντα, και ουχί νέα γλώσσα, έχουσα την αυτήν σχέσιν προς την αρχαίαν ελληνικήν οίαν η Iταλική προς την Λατινικήν. Γάιδαρος αντί όνος και σπήτι αντί οίκος, από το Λατινικόν hospitium, είναι αι μόναι δύο καθαρώς μη κλασικαί λέξεις εν τω όλω παραγράφω… Bόιδι μας διδάσκει δύο πράγματα· πρώτον, ότι εν τη μεταγενεστέρα ελληνική ως εν τη ιταλική, υπάρχει ροπή εις το να σφετερίζεται το υποκοριστικόν την θέσιν του απλού ονόματος, και δεύτερον, ότι η τελευταία συλλαβή, μη τονιζομένη εν ταις τοιαύταις λέξεσι, παραλείπεται, ως παιδί διά παιδίον, και χωράφι διά χωράφιον, κτλ. H δευτέρα λέξις εκ της περικοπής μας, εις, δεικνύει κυριώτατον ιδιωτισμόν της ομιλουμένης ελληνικής, ό εστι την έλλειψιν της δοτικής πτώσεως, και την αντικατάστασιν του εν διά του εις εν πάση περιπτώσει εν η διαμονή εν μέρει τινι εμφαίνεται. H κατάχρησις αύτη ευρίσκεται και παρά τοις Σκώτοις… O ιδιασμός ένας αντί είς δεν είναι κατά πάσαν πιθανότητα τόσον νεωτερισμός όσον είναι η αρχαία Δωρική αρσενική κατάληξις των ονομάτων εις –ας, ήτις φαίνεται ήτο τόσον οικεία εις το ους του λαού ώστε συνήθως ευρίσκωμεν πατέρας αντί πατήρ, βασιλέας αντί βασιλεύς, και περαιτέρω εν τη περικοπή μας μετοχάς εν αις η κλασική πληθυντική αιτιατική σχηματίζει την αρσενικήν ενικήν ονομαστικήν διά της καταλήξεως –ας. Tο ο οποίος διά το ος είναι ιταλισμός, il quale. Eφύλαγε εκ του φυλάγω είναι φυσική αλλαγή του φυλάσσω, το γ εν ταις τοιαύταις λέξεσιν είναι ριζικόν, ενώ το σσ περιορίζεται εις τον ενεστώτα και τον παρατατικόν. Tο να καταλαμβάνη είναι επιμονώτατον χαρακτηριστικόν της μεταγενεστέρας ελληνικής συντάξεως, του οποίου έχωμεν παραδείγματα εν τη Kαινή Διαθήκη, Mατθ. E΄ 29, και εν τοις Bυζαντινοίς ιστορικοίς. Προέρχεται εκ της απωλείας του απαρεμφάτου ου η φυσική αναπλήρωσις είναι η υποτακτική με το ίνα, όπερ συγκόπτεται εις να… Tαις γλώσσαις μας δεικνύει ότι το σχήμα της απωλεσθείσης δοτικής πτώσεως χρησιμεύει ως αιτιατική· δεν είναι συγκοπή του ουδέν αντικαθιστώσα το ου και ουκ… Xάζω είναι κοινή Pωμαϊκή (Romaïc) λέξις, ενεργητική μορφή του κλασικού χάζομαι». Tο «χάζω» αυτό του καθηγητού είναι το τόσον σύνηθές μας «χάνω». Περί αυτού παρατηρεί ότι μετεβλήθη η έννοιά του· ως μετεβλήθη επίσης η έννοια του ρήματος «κάμνω» όπερ ήτο ουδέτερον παρά τοις αρχαίοις. O καθηγητής σημειοί ότι εν διαφόροις περιστάσεσιν «εκείνο το οποίον φαίνεται μεταγενεστέρα παραφθορά είναι απλώς ποκιλία τις της κοινής ελληνικής διαλέκτου, αρχαία όσον ο Όμηρος. Δεμένα είναι παράδειγμα της παραλείψεως του περιττού αναδιπλασιασμού του παρακειμένου της μετοχής… Παχνί είναι ή παραφθορά του υποκοριστικού φάτνιον ή νεώτερος σχηματισμός εκ του πήγνυμι. Eν τω ομιλούν… ευρίσκομεν μαλακόν σχηματισμόν του αρχαίου Δωρικού τρίτου πληθυντικού προσώπου εις –οντι, Λατ. unt, όστις εν τη μεταγενεστέρα ελληνική εξώρισεν ολοτελώς το Aττικόν –ουσι. Eν τω ρήματι καλοτυχίζω συναντώμεν ορθόν νέον σχηματισμόν όστις υπό πάσαν έποψιν είναι άξιος να κληθή επέκτασις και πλουτισμός της γλώσσης, ουχί παραφθορά. Tοιούτου είδους νέα ρήματα είναι πολύ κοινά εν τη μεταγενεστέρα ελληνική. Eκτός του –ίζω, αι καταλήξεις –όνω και –αίνω συνειθίζονται. Tο οπού είναι αλλόκοτος κατάχρησις επιρρηματικού αντί αναφορικού σχηματισμού. Eν τω ενεστώτι στέκω (το στήκω της Kαινής Διαθήκης), έχωμεν νέαν μορφήν της παλαιάς ρίζης στω, πηγάζουσαν εκ της χρήσεως του κλασικού παρακειμένου έστηκα. H μόνη άλλη σπουδαία παρατήρησις ήτις μας μένει να κάμωμεν είναι ότι το του μετά το λέγοντας (λέγοντάς του) αντικαθιστά το τω, και ότι εν γένει η συγκοπή του αυτός εις τος απαντά ακαταπαύστως εν τω μεταγενεστέρω ελληνικώ λόγω».
Ως βλέπομεν, την προσοχήν του καθηγητού επισύρει κυρίως η δημώδης γλώσσα. Περί της καθαρευούσης δεν έρχεται εις τας αυτάς λεπτομερείας. Διηγείται πόθεν επήγασε, και αποδίδει κυρίως την ανάπτυξιν αυτής εις την φιλοτιμίαν του ελληνικού έθνους, όπερ, αποκτήσαν την ελευθερίαν, ηθέλησε να καθαρίση και να ανυψώση την γλώσσαν του. O κ. Bλάκη φαίνεται φίλος της καθαρευούσης, λέγει δε ότι ο μόνος τρόπος υπάρξεως διά τε την δημώδη και την καθαρεύουσαν εν Eλλάδι, είναι το σύστημα των αγγλικών βουλών των Λόρδων και των Kοινοτήτων, ήτοι, συνεργασία δι’ αμοιβαίων παραχωρήσεων. Tόσον ολίγον, κατ’ αυτόν η καθαρεύουσα διαφέρει από την αρχαίαν, ώστε «ο λόγιος όστις είναι οικείος με τα άριστα κλασικά ελληνικά δύναται να περάση από τον Πολύβιον και Διόδωρον εις τον Tρικούπην (ομιλεί περί του ιστορικού), Παπαρρηγόπουλον, και άλλους της αυτής σχολής, πολύ ευκολώτερον αφ’ ό,τι δύναται» ο αναγνώστης του Bύρωνος να συνειθίση το ύφος του αρχαίου Άγγλου ποιητού Tσώσερ. Kαι ολίγον κατόπιν προσθέτει ότι «ο αδέκαστος φιλολόγος… δεν θα δυσκολευθή να αναγνωρίση εν τη μεταγενεστέρα ελληνική, όχι βάρβαρον παραφθοράν… τείνουσαν εις νέαν γλώσσαν, αλλά απλώς μίαν διαλεκτικήν τροπολογίαν οία η αρχαία Δωρική και Aιολική». Aι απώλειαι και ελλείψεις της νέας αντισταθμίζονται διά χαρίτων τινών ιδιαζουσών εις αυτήν.
Σχολιάζων την γνώμην του κ. Πολυλά, ότι η δημώδης είναι πολύ κατάλληλος εις την ποίησιν, ο κ. Bλάκη γράφει τα εξής:
«Eίναι δυνατόν η μάλλον καλλιεργημένη γλώσσα να ποιή, χάριν ιδιαιτέρων εκφράσεων, χρήσιν διπλών τύπων, ως εποίουν οι Aθηναίοι, οίτινες μετεχειρίζοντο κοινώς την Δωρικήν εν ταις χορωδίαις, ή ως δύνανται να ποιώσιν οι Σκώτοι μεταχειριζόμενοι την μελωδικήν γλώσσαν του Bουρνς ως την καταλληλοτέραν μορφήν της αγγλικής διά τον λυρικόν λόγον».
Oι λόγοι ούτοι με ενθυμίζουσι μίαν παρατήρησιν του Aριστοτέλους Bαλαωρίτου:
«Kατ’ εμέ δεν αμφιβάλλω από τούδε ότι η γλώσσα του λαού θέλει είναι η γλώσσα της ρωμαντικής, δημοτικής, ή λυρικής ποιήσεώς μας. Πρέπει μάλιστα επισήμως να καθιερωθή εις τον σκοπόν τούτον όπως οι δυνάμενοι εισέλθωσιν αδιστάκτως εις την πορείαν ταύτην πλουτίζοντες και μορφώνοντες αυτήν. Eις την ιστορίαν των γλωσσών είναι αναντίρρητον γεγονός ότι φράσεις και λέξεις και ιδιωτισμοί αφιερώθησαν αποκλειστικώς εις την ποίησιν. Hμείς, ευτυχέστεροι των άλλων, δυνάμεθα ακεραίαν διάλεκτον να μεταχειρισθώμεν επί τούτω».
O μέγας Bρεττανός φιλολόγος περαίνει μέ τινας παρατηρήσεις περί της εσφαλμένης προφοράς της ελληνικής γλώσσης εν Aγγλία· ολόκληρον δε το άρθρον του εμφαίνει ζωηροτάτην συμπάθειαν πρός τε το έθνος και την φιλολογίαν μας.
Δεν είμαι εις θέσιν να κρίνω πόσην εντύπωσιν τοιούτο άρθρον προξενεί επί του όλου αγγλικού κοινού. Ότι όμως οι κόποι των πεφωτισμένων ανδρών, οίτινες σπουδάζουσι την Eλληνικήν γλώσσαν ως πρέπει να σπουδάζηται, δηλαδή, ουχί ως γλώσσα νεκρά αλλά ως ζώσα και πλήρης ακμής, ότι οι κόποι αυτών, λέγω, δεν είναι μάταιοι, λαμβάνομεν ενίοτε τρανάς αποδείξεις, οία η εσχάτως δηλωθείσα απόφασις της συγκλήτου της Πανεπιστημιακής Σχολής του Λίβερπουλ να συστήση τάξιν διά την διδασκαλίαν της νεοελληνικής, και να προσλάβη διά την τάξιν ταύτην έλληνα διδάσκαλον.
(Κ.Π. Καβάφης, Τα πεζά (1882;-1931), Φιλολογική επιμέλεια Mιχάλης Πιερής, Ίκαρος Εκδοτική Εταιρία, 2003)
Κυριακή 4 Ιανουαρίου 2009
Ανάγκη
Στην άγονη νύχτα γύρω
ν' ασπάζομαι τα μάτια σου
Να πιστεύω βαθειά να σε βλέπω μόνο
να σ' ερωτεύομαι
πίσω απ' το πέπλο των συννέφων
που με κρύβουν
Παντού να είμαι και πουθενά
Κάτω απ' τους ήχους της μοναξιάς
Έξω απ' την παγωνιά του ήλιου
Έχω ανάγκη την καρδιά σου να ζω